Ηλιακό ρολόι. Ένας σύμβουλος ευγενικής καταγωγής

Γράφει ο Ανδρέας Γαλανάκης*

Το ηλιακό ρολόι είναι ένας πολύτιμος σύμβουλος ευγενικής καταγωγής, ένα εργαλείο βαθύτερης νοηματοδότησης του χρόνου μας. Στην αρχαιότητα το έλεγαν «Σκιόθηρον», το όργανο δηλαδή με το οποίο θήρευαν τη σκιά του Ήλιου. Ο Διογένης Λαέρτιος αναφέρει ότι πρώτος ο Αναξίμανδρος, το 545 π.Χ., στη Σπάρτη, στο όρος των Σκιοθήρων, κατασκεύασε γνώμονα που μετρούσε τροπάς τε και ισημερίας.

Ένα Ηλιακό ρολόι μάς δείχνει την αληθή Ηλιακή Ώρα του τόπου. Την φαινόμενη θέση, δηλαδή, του Ήλιου κάθε στιγμή πάνω στο στερέωμα, στον τόπο που είναι προσανατολισμένο το ρόλοι μας.

Τα μηχανικά ρολόγια μας όμως, την ίδια στιγμή, δείχνουν άλλη ώρα. Και αυτό είναι φυσικό, γιατί η μεσουράνηση του Ήλιου σε μια περιοχή, για παράδειγμα τη Ρόδο, δεν συμβαίνει την ίδια ώρα με αυτήν σε μια άλλη, για παράδειγμα την Κέρκυρα, άσχετα αν και στις δύο πόλεις τα ρολόγια μας δείχνουν 12.

Για το λόγο αυτό, κάθε Ηλιακό ρόλοι συνοδεύεται από έναν πίνακα που ονομάζεται εξίσωση του χρόνου και με τον οποίο κάθε μέρα προσθέτουμε κάποια λεπτά για να βρούμε την Ώρα των ρολογιών μας.

Ο κάθε τόπος έχει τις δικές του συντεταγμένες, βάσει των οποίων πρέπει να κατασκευαστεί ένα Ηλιακό ρολόι. Έτσι το κάθε Ηλιακό ρολόι για κάθε τόπο είναι μοναδικό.

Έχει τις δικές του μοίρες όπως και ο κάθε τόπος έχει τη δική του «μοίρα».

Κάθε τόπος και η μοίρα του.

Το Ηλιακό ρολόι μάς συνδέει με την πλούσια πολιτιστική μας κληρονομιά. Είναι ένας πολύτιμος σύμβουλος ευγενικής καταγωγής. Έλκει την καταγωγή του από την εποχή που η επιστήμη ήταν συνδεδεμένη με τους κανόνες και το νου της φύσης, την αισθητική, την ηθική και τη φιλοσοφία .

Eίναι ένα όργανο που καταγράφει την αλήθεια της φύσης.

Δεν έχει τη διάθεση να μας πει μόνο «τι ώρα είναι».

Παρακολουθώντας τις λαμπρές ακτίνες του Ηλίου, μας δίνει χρήσιμες πληροφορίες για τη θέση μας στο χώρο.

Γνωμοδοτεί.

Μας προσανατολίζει.

Μας λέει κατά πού φυσάει ο άνεμος.

Πού θα χτίσουμε το σπίτι μας, τι θα φυτέψουμε και πότε, κατά την κρίση του χρόνου.

Είναι ένας οδηγός για τις κύριες αγροτικές και «θαλασσινές» εργασίες μας.

Μας δηλώνει ποια εποχή τελειώνει και ποια έρχεται, καθώς, αλλιώς πέφτει η σκιά το καλοκαίρι κι αλλιώς το χειμώνα.

Μας ξεναγεί στον ουρανό, δίδοντάς μας το σταθερό σημείο της Άρκτου για αφετηρία.

Αλλά και μας προτρέπει να σκεφτούμε με έναν διαφορετικό τρόπο από αυτόν των ρολογιών για την έννοια του χρόνου, αποτελώντας ένα εργαλείο βαθύτερης νοηματοδότησης του χρόνου μας.

Η αντίληψη του χρόνου

Σήμερα αυτό που ονομάζουμε οικολογικό πρόβλημα σχετίζεται εν μέρει και με τη λάθος αντίληψη που έχουμε για τον χρόνο. Ο χώρος – οίκος είναι χρόνος. Στα ελληνικά η λέξη ηλικία (ο χρονικός βίος) μεταφράζεται ως το διάστημα που ο άνθρωπος ζει στον οίκο του Ηλίου (στην Ηλίου-οικία).

Ο ανθρώπινος βίος συντελείται εν χρόνω στο χώρο. Στον οίκο που φωτίζει ο ζωοποιός Ήλιος, ο Ηλιάτορας, όπως λέει και ο ποιητής. Ο χρόνος είναι δεμένος με το χώρο. Δεν είναι χρήμα, επ’ ουδενί (όλοι το νιώθουμε, άλλωστε, ότι κάτι δεν πάει καλά με αυτή τη συνάρτηση…).

Έχουμε αδυναμία να κατανοήσουμε την έννοια του ώριμου χρόνου και την ηθική του αξία. Αυτού δηλαδή που για να είναι Ωραίο, πρέπει να έχει γίνει στην Ώρα του.

Ο αφηνιασμένος χρόνος γίνεται καταστροφέας, γιατί είναι χρόνος που δεν έχει ωριμάσει, τα θέλει όλα τώρα. Έχει το σφρίγος του εφηβικού δυναμισμού της νέας τεχνολογικής εποχής, αλλά δεν εμπεριέχει μέσα του το σεβασμό που επιβάλλει το μέτρο.

Εξαντλούμε με ταχύτητα τους βιολογικούς μας πόρους και τα αγαθά που διέπονται από την «κατά την κρίσιν του χρόνου» τάξη, όπως ελέγετο. Τον ώριμο χρόνο μέσα στον όποιο γίνονται τα πράγματα και όχι τον εγωπαθή αφηνιασμένο χρόνο που εμείς θέλουμε να επιβάλουμε στη φύση.

Ύβρις λέγεται αυτό που σημαίνει υπερβολή. Γίναμε οι κλέφτες του χρόνου.

Ας ζήσουμε τον χρόνο που μας αναλογεί.

Σκοπός ενός έργου δεν είναι να εξηγεί.
Είναι να σημαίνει.
Ακόμα και όταν το έργο είναι ένα αψευδές μετρητικό όργανο. Γιατί στα μάτια του θεατή το έργο αλλάζει σαν τη σκιά του γνώμονα που διατρέχει αενάως την ακίνητη πλάκα.
Και τον προτρέπει να δει όχι μόνον την ώρα αλλά και το φως. Αυτό το φως που μας αποκαλύπτει το βαθύτερο και καλύτερό μας εαυτό.

*O Ανδρέας Γαλανάκης είναι γλύπτης και κατασκευαστής Ηλιακών ρολογιών.
(https://www.facebook.com/HellenicSundial/)

ΕΚΘΕΣΗ ΗΛΙΑΚΩΝ ΡΟΛΟΓΙΩΝ – ΚΕΝΤΡΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ | ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2019

Έργα καλλιτεχνικής δημιουργίας και, παράλληλα, όργανα μέτρησης του χρόνου. Η έκθεση Ηλιακών Ρολογιών του Ανδρέα Γαλανάκη στο λόφο των Νυμφών άνοιξε τη φθινοπωρινή ισημερία (23/9) και θα διαρκέσει έως και το τέλος Νοεμβρίου.

Το Εθνικό Αστεροσκοπείο με χαρά φιλοξενεί έργα τα οποία «μιλούν» για το χρόνο, καθώς ιστορικά αποτελεί τον κατεξοχήν τόπο υπολογισμού και ανακοίνωσης της επίσημης «Ώρας Ελλάδος», από την ίδρυσή του έως και τα μέσα του 20ού αιώνα.

Η έκθεση θα είναι επισκέψιμη κατά τις τακτικές βραδινές επισκέψεις στο Κέντρο Επισκεπτών του Εθνικού Αστεροσκοπείου στο Θησείο, κάθε Τετάρτη, Παρασκευή και Σάββατο (πρόγραμμα: http://www.noa.gr/index.php?id=628&lang=el)
Πληροφορίες στο Κέντρο Επισκεπτών του ΕΑΑ, 210 3490160 και 210 3490036).

 

Ο Ανδρέας Γαλανάκης γεννήθηκε στον Πειραιά. Σπούδασε Oικονομικά, χωρίς ποτέ να ασχοληθεί με αυτά. Eίναι γλύπτης και, εδώ και 15 χρόνια, κατασκευαστής Ηλιακών Ωρολογίων. Εργάστηκε για ένα διάστημα σαν κατασκευαστής σκηνικών για εκπομπές της βαυαρικής και της ελληνικής τηλεόρασης. Στα τέλη της δεκαετίας του ‘80 έφτιαξε τα πρώτα του έργα από ένα νέο – τότε – υλικό το αλουμίνιο. Έχει κάνει πολλές ατομικές και ομαδικές εκθέσεις και έργα του βρίσκονται στην Παραλία του Π. Φαλήρου, στη Βουλή, το Πατριαρχείο, το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και σε ιδιωτικές συλλογές. Έχει τοποθετήσει Ηλιακά ρολόγια στην Τήνο, στο Ευγενίδειο Ίδρυμα, στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Μεσσήνης, στην Κέρκυρα, στο Ντέβον της Αγγλίας και εκπαιδευτικούς χώρους.
Έχει κάνει δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στην Αγγλία, στην British Sundial Society. Είναι μέλος του καλλιτεχνικού επιμελητηρίου Ελλάδος.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.