«Κάποτε ήσουν καλό παιδί!», του Ζαν Ανούιγ

// Γράφει η Πωλίνα Γουρδέα //

Ο Ζαν Ανούιγ δεν είναι ένας θεατρικός συγγραφέας που προσεγγίζεται εύκολα. Το θεατρικό του έργο Κάποτε ήσουν καλό παιδί! σε μετάφραση Νεκτάριου – Γεώργιου Κωνσταντινίδη από τις εκδόσεις Σοκόλη (Αθήνα – 2019) εδράζεται στον μύθο του Ορέστη και ειδικότερα στις Χοηφόρους, την τραγωδία που αποτελεί το δεύτερο μέρος της τριλογίας Ορέστεια του Αισχύλου. Πρόκειται για ένα έργο που εστιάζει στο πρόσωπο του Ορέστη ως σύμβολο που κερδίζει την αρχετυπική του ουσία από την αναζήτηση μιας νέας ταυτότητας. Και ενώ ακολουθείται πάντα από το αμαρτωλό του παρελθόν, ο ήρωας Ορέστης μέσα από την μητροκτονία, γίνεται το δραματικό πρόσωπο που οδεύει προς την ολοκλήρωση ενός σκοπού: τη ρήξη ανάμεσα στο παλιό και στο καινούριο.

Σε μια εποχή ερμηνευτικής ασφυξίας ο μεταφραστής Νεκτάριος – Γεώργιος Κωνσταντινίδης αποφάσισε να κολυμπήσει σε δυσπρόσιτα νερά και να ασχοληθεί με ένα θεατρικό κείμενο που παίζει ανελέητα με τις λέξεις του και με έναν συγγραφέα με πρωτόφαντο βάθος και πρωτοτυπία. Τέτοιες προσωπικότητες, βέβαια, ξενίζουν, προκαλούν αμηχανία και περνούν δεκαετίες μέχρι να εκτιμηθούν πραγματικά. Ο Ζαν Ανούιγ ήταν Γάλλος θεατρικός συγγραφέας. Γεννήθηκε στις 23 Ιουνίου του 1910 στο Μπορντώ της Γαλλίας και πέθανε στις 3 Οκτωβρίου του 1987 στη Λωζάνη της Ελβετίας. Χαρακτηριστικό της γραφής του είναι η ανομοιομορφία των έργων του, η διερευνητική του σκέψη και η τόλμη με την οποία χρησιμοποιεί τις λέξεις του για να σκιαγραφήσει ήρωες που αγγίζουν ένα τεράστιο φάσμα της ανθρώπινης φύσης. Το πιο γνωστό του έργο είναι η Αντιγόνη, που γράφτηκε το 1942 και παρουσιάστηκε στο θέατρο, πρώτη φορά, το 1944, κάνοντας κυριολεκτικά πάταγο με 500 τότε παραστάσεις.

  Στο Κάποτε ήσουν καλό παιδί!, ο Ζαν Ανούιγ δημιουργεί δύο ανεξάρτητα κείμενα διαλογικής μορφής μέσα στα οποία εκτυλίσσονται από τη μια μεριά, οι επιμέρους ιστορίες των οργανοπαιχτών της ορχήστρας και από την άλλη, οι ιστορίες αντίστοιχα των μελών της οικογένειας των Ατρειδών. Η δράση του έργου εμπλέκεται μέσα από τη διακειμενικότητα με αρμούς που αγγίζουν την αισθητική του μετα-μοντέρνου. Το έργο γράφτηκε το 1972 και αποτελεί μετά-μοντερνική αντιμετώπιση του διακειμένου που εκπηγάζει από τις Χοηφόρους. Ο Ανούιγ επιλέγει να ασχοληθεί στο έργο αυτό με τις συγκρούσεις στο στενό οικογενειακό περιβάλλον που εμφανίζεται συχνά νοσηρό. Το μένος του Ορέστη που τον οδηγεί στη μητροκτονία καταλύει το γηραλέο κατεστημένο και την αιτία του κακού, την Κλυταιμνήστρα. Και ενώ θα περίμενε κανείς ο πόλεμος να τελειώσει εδώ, στο Κάποτε ήσουν καλό παιδί! ο πόλεμος μοιάζει να μην τελειώνει ποτέ. Η Ηλέκτρα, κουλουριασμένη σε μια γωνιά στο τέλος του έργου, εξακολουθεί να περιμένει τον Ορέστη. Το τραγικό συμπορεύεται με το παράλογο κι όλα αρχίζουν από την αρχή.

ΑΙΓΙΣΘΟΣ : Θα ξαναπούμε όλη την ιστορία μας απόψε;
ΗΛΕΚΤΡΑ : Ναι. Όπως κάθε βράδυ.
ΑΙΓΙΣΘΟΣ : (Βαριεστημένος) Ο Ορέστης ήρθε ήδη, χιλιάδες φορές, και εκδικήθηκε για λογαριασμό σου…


(Απόσπασμα από τη σελίδα 65)

Τέλος, οφείλουμε να αναφερθούμε στον ευφυή τίτλο Κάποτε ήσουν καλό παιδί!. Το επίρρημα «Κάποτε» αναφέρεται σε ένα χωροχρονικό παρελθόν που αφορά τη δράση του έργου. Το ρήμα «ήσουν» αναφέρεται στο υποκείμενο που είναι οικείο στον ομιλούντα που γνώριζε το παιδί στην παιδική του ηλικία. Στις τωρινές συνθήκες βέβαια, πολλά έχουν αλλάξει. Το υποκείμενο δεν είναι πια «καλό» και φυσικά, δεν είναι παιδί. Το εκδικητικό χέρι του Ορέστη βάζει ένα τέλος στην ιστορία των δεινών. Το αίμα «κλείδωσε» την πορεία του, αλλά το μαρτύριο των επιζώντων δεν σταματάει εδώ, γυρνά στην τροχιά μιας ανελέητης ανακύκλωσης. Ένας φαύλος κύκλος που δεν σπάει και όπως λέει, ξεκάθαρα, ο Ανούιγ στο έργο η ζωή είναι ένας οίκος ανοχής.

ΚΟΝΤΡΑΜΠΑΣΙΣΤΡΙΑ : (Αηδιασμένη) Άσε μας τώρα, ψηλομύτα! Τώρα που η μαμά σου έχει πεθάνει και τα πήρε όλα μαζί της στον τάφο, ήρθε η ώρα να προσγειωθείς, ομορφούλα μου. Χώνεψέ το: η ζωή είναι ένας οίκος ανοχής!


(Απόσπασμα από τη σελίδα 82)

Το Κάποτε ήσουν καλό παιδί!, σε μια ολοζώντανη και απόλυτα θεατρική μετάφραση του Νεκτάριου – Γεώργιου Κωνσταντινίδη, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σοκόλη και επιβεβαιώνει την αλήθεια για τις ωραίες δουλειές στον χώρο του βιβλίου. Τα βαθιά νερά θέλουν επιδέξιους και τολμηρούς κολυμβητές και φυσικά, ανθρώπους με αγάπη για το «καλό» βιβλίο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.