Ρέματα και πλημμύρες στο Λεκανοπέδιο της Αθήνας

// Γράφει ο Νίκος Καρούσος //

 

Με αφορμή τις πρόσφατες πλημμύρες και τις συνακόλουθες καταστροφές που προκάλεσαν, επανήλθε μια συζήτηση για το κατά πόσον πρόκειται για «μετεωρολογικές βόμβες», όπως ισχυρίζονται κάποιοι επιστήμονες, για «ακραία καιρικά φαινόμενα» όπως συνήθως αποκαλούνται  ή τέλος για «περιοδικώς επαναλαμβανόμενα φυσικά γεγονότα».

Αυτό που ωστόσο είναι αναμφισβήτητο, είναι ότι οι απώλειες σε ανθρώπινα θύματα και οι υλικές ζημιές από τις πλημμύρες στην Αττική, αποτελούν ένα πρόβλημα διαχρονικό, και ξεπερνούν κατά πολύ, αυτές των σεισμών. Η σύγκριση μάλιστα αυτή δεν αφορά μόνον τη χώρα μας, αλλά όλες τις χώρες στον κόσμο που αντιμετωπίζουν ανάλογα φαινόμενα.

Ευλόγως, λοιπόν, γεννάται το ερώτημα, για ποιο λόγο το όλο ζήτημα δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ από την Πολιτεία με τη σοβαρότητα που απαιτείται, παρά τις μεγάλες καταστροφές που, κατά καιρούς, προκαλούνται από τις θεομηνίες σε όλη την Αττική και ιδιαίτερα στο Λεκανοπέδιο της Αθήνας.

Οι λόγοι που τα έργα αντιπλημμυρικής προστασίας βρίσκονται πολύ χαμηλά στην ιεράρχηση της Πολιτείας είναι:

  • Πρώτα απ’ όλα, το υπέρογκο οικονομικό κόστος,
  • Δεύτερον, δεν είναι ανταποδοτικά και απαιτούν μεγάλο βάθος χρόνου για την κατασκευή τους και τέλος και δεν «φαίνονται», όπως για παράδειγμα οι πλατείες, οι παιδικές χαρές κ.λπ.

Βεβαίως κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων κατασκευάστηκαν πολλά σποραδικά έργα αγωγών ομβρίων, από την τοπική αυτοδιοίκηση κυρίως, με κύρια χρηματοδότηση της ΕΕ. Όμως τα έργα αυτά, πέρα από την τοπική ανακούφιση κάποιων μεμονωμένων περιοχών, τις οποίες οι δήμαρχοι τα επέλεξαν, όχι απλά δεν συνεισφέρουν στη γενικότερη αντιπλημμυρική προστασία, αλλά αντιθέτως αποτελούν έναν τεράστιο κίνδυνο για τις χαμηλότερες περιοχές άλλων δήμων.

Πέραν από την ιδιαιτερότητα του μικροκλίματος και το έντονο φυσικό ανάγλυφο του Λεκανοπεδίου της Αθήνας, που αποτελούν εγγενή χαρακτηριστικά του, πρέπει να επισημανθούν οι λανθασμένες επιλογές και παραλείψεις, που στο διάστημα της τελευταίας πεντηκονταετίας παρόξυναν την κατάσταση και σωρευτικά οδήγησαν στα σημερινά αποτελέσματα:

  • Η ένταξη στο σχέδιο πόλης μεγάλων εκτάσεων, κυρίως σε βόρειες και ορεινές περιοχές. Είναι γνωστό ότι η απορροφητικότητα των νερών της βροχής στις αδόμητες περιοχές είναι μεγάλη, ενώ στις περιοχές που είναι ενταγμένες στο σχέδιο πόλης είναι πολύ μικρή έως ελάχιστη, λόγω της πυκνής δόμησης. Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί: μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι δομημένες επιφάνειες στην Αθήνα κάλυπταν το 25% του Λεκανοπεδίου, ενώ μετά το 1975, το 75% καλύφθηκε από δομημένες επιφάνειες και δρόμους. Σήμερα στην πρωτεύουσα αντιστοιχούν λιγότερα από 2,5 τ.μ. πρασίνου ανά κάτοικο, όταν στις άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η αναλογία κυμαίνεται από  9 ως 25 τ.μ. ανά κάτοικο!
  • Οι μεγάλες πυρκαγιές των τελευταίων ετών, που αποψίλωσαν σημαντικές εκτάσεις στην Πάρνηθα και στην Πεντέλη, οι οποίες απορροφούσαν ένα σημαντικό όγκο από τα νερά των βροχών, ανέκοπταν την ορμητικότητα και καθυστερούσαν τη ταχεία συσσώρευσή τους προς τις κατοικημένες περιοχές. Όπως προκύπτει από μελέτη του Ινστιτούτου Γεωλογικών Μελετών, πριν από μερικά χρόνια, το 80% των νερών της βροχής το απορροφούσε το έδαφος και μόλις το 20% έπεφτε στην θάλασσα, ενώ σήμερα το ποσοστό αυτό έχει αλλάξει δραματικά.
  • Η εξαφάνιση των ρεμάτων, είτε με τον εγκιβωτισμό της κοίτης και των πρανών τους με σκυρόδεμα, είτε με το μπάζωμα της κοίτης τους, που σε κάποιες περιπτώσεις φτάνει μέχρι την εξαφάνισή τους. Σε μελέτη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου αναφέρεται ότι τα ανοιχτά ρέματα στην περιοχή της Αθήνας το 1945, είχαν μήκος 1.280 χιλιόμετρα, ενώ σήμερα το μήκος τους φτάνει μόλις τα 434 χιλιόμετρα, μειώθηκε δηλαδή σε ποσοστό 66,4%!
  • Η παντελής απουσία κεντρικού σχεδιασμού και ιεράρχησης των απαραίτητων αντιπλημμυρικών έργων τα οποία, κατά κανόνα, επιλέγονται με κριτήριο την εξυπηρέτηση τοπικών, μικροκομματικών ή άλλων συμφερόντων.
  • Η χωρίς επίβλεψη, κακότεχνη κατασκευή των τεχνικών έργων, και ο πλημμελής έως ανύπαρκτος καθαρισμός των ρεμάτων, των αγωγών ομβρίων και των φρεατίων υδροσυλλογής.

Η αντιπλημμυρική προστασία και η κατασκευή των απαραίτητων έργων είναι ένα πρόβλημα που επιβάλλεται να αντιμετωπισθεί από την Πολιτεία με ιδιαίτερη σοβαρότητα. Ο γενικός σχεδιασμός, η μελέτη και ο προγραμματισμός για την εκτέλεση των αντιπλημμυρικών έργων, πρέπει απαραιτήτως να χαράσσονται, και να εποπτεύονται από έναν κεντρικό φορέα.

Η Περιφέρεια Αττικής που έχει τη θεσμικά την αρμοδιότητα αυτή, πρέπει άμεσα:

  • Να ανασυστήσει, να στελεχώσει και να λειτουργήσει αποτελεσματικά τις υπηρεσίες της, που από τα τέλη της δεκαετίας του ΄90 διαλύθηκαν σταδιακά*.
  • Να ασκήσει τα καθήκοντα της, αναστέλλοντας την εκχώρηση της ανάθεσης μελετών και εκτέλεσης έργων αντιπλημμυρικής προστασίας, προς οποιονδήποτε άλλον φορέα.
  • Να αναστείλει άμεσα την κατασκευή έργων σε ορεινές περιοχές του Λεκανοπεδίου. Εξαίρεση πρέπει να αποτελούν μικρής κλίμακας έργα, για την αντιμετώπιση ειδικών τοπικών προβλημάτων, πάντα μετά από έγκριση και εκχώρηση της σχετικής αρμοδιότητας από την Περιφέρεια.
  • Να εκπονήσει ένα γενικό στρατηγικό ανασχεδιασμό αντιπλημμυρικής προστασίας της πρωτεύουσας, με ορίζοντα τουλάχιστον 30 ετών, αφού προηγουμένως ελεγχθεί η παροχετευτικότητα των κατασκευασμένων έργων ξεκινώντας από τον κυριότερο αποδέκτη του Λεκανοπεδίου, τον Κηφισό.
  • Να προωθήσει, κατά προτεραιότητα, έργα αποκατάστασης της επάρκειας των μεγάλων φυσικών αποδεκτών, στα σημεία που υπάρχουν ανεπάρκειες. Δηλαδή του χειμάρρου Ποδονίφτη, όπου απορρέουν κυρίως οι βόρειες και ανατολικές περιοχές του Λεκανοπεδίου, και του χειμάρρου Λιοσίων (ή ρέμα Μιχελή ή ρέμα Εσχατιάς), όπου απορρέουν οι βόρειες και δυτικές περιοχές του Λεκανοπεδίου. Για το σκοπό αυτό πρέπει να επικαιροποιηθούν άμεσα οι σχετικές μελέτες. Την ίδια διαδικασία πρέπει να ακολουθήσει και για τα εκτός Λεκανοπεδίου ρέματα.
  • Να δημοπρατήσει νέα έργα, για την άμεση ανακούφιση, των προβληματικών περιοχών, αρχίζοντας πάντα την κατασκευή από τις χαμηλές περιοχές προς τις υψηλότερες.
  • Να προχωρήσει άμεσα στην κατεδάφιση των αυθαίρετων κτισμάτων ή τυχόν άλλων κατασκευών, που δημιουργούν προβλήματα στην ομαλή απορροή των πλημμυρικών παροχών.
  • Να ολοκληρώσει την οριοθέτηση των ρεμάτων που έχουν απομείνει, και σε συνεργασία με τους δήμους, να εντείνει την αστυνόμευση προς αποφυγή ρίψης μπαζών, να εκτελεί τον τακτικό καθαρισμό της κοίτης των ρεμάτων, των αγωγών ομβρίων και των φρεατίων υδροσυλλογής.

Πέρα από όλα αυτά που αναφέρθηκαν, μήπως ήρθε η ώρα να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε σοβαρά την αποκάλυψη των κλεισμένων ρεμάτων σε όσα σημεία που υπάρχει δυνατότητα;

Κάτι τέτοιο, εκτός από την ασφαλή και γρήγορη απορροή των επιφανειακών νερών, θα έχει σαν συνέπεια την αναβάθμιση του περιβάλλοντος, αλλά και τη βελτίωση του μικροκλίματος σε πολλές περιοχές, αφού πέραν των άλλων, τα ρέματα λειτουργούν και σαν φυσικοί αγωγοί για την μεταφορά καθαρού αέρα από τα βουνά προς την πόλη.

*Για την ιστορία, υπενθυμίζεται πως το αντικείμενο του αντιπλημμυρικού σχεδιασμού της εκτέλεσης μελετών και κατασκευής έργων για τα όμβρια του Λεκανοπεδίου της Αθήνας, συμπεριλαμβανομένης και της αστυνόμευσης των ρεμάτων, ήταν στην αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ από το 1980, οπότε και συστάθηκε, την οποία ασκούσε παράλληλα και σε συνεργασία με το τότε ΥΠΕΧΩΔΕ. Για πρώτη, φορά την περίοδο από το 1982 μέχρι το 1985, υπήρξε συνολικός αντιπλημμυρικός σχεδιασμός για ολόκληρη την Αττική και επιχειρήθηκε μια συστηματική προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος. Δυστυχώς οι πολιτικοοικονομικές εξελίξεις που ακολούθησαν, την άφησαν ανολοκλήρωτη.

Οι παραπάνω αρμοδιότητες, συμπεριλαμβανομένης και της συντήρησης των δικτύων, μεταφέρθηκαν αυτομάτως στην Περιφέρεια, μετά την απόφαση «κοινωνικοποίησης» της ΕΥΔΑΠ, το 1999. Μια απόφαση χωρίς στοιχειώδη προεργασία και μέριμνα, ώστε οι νέες οργανωτικές δομές να λειτουργήσουν αποτελεσματικά, στο βαθμό που λειτουργούσαν οι προηγούμενες. Η απόφαση της σημαντικότατης αυτής αλλαγής, είχε σκοπό να αυξήσει την κερδοφορία της ΕΥΔΑΠ, προκειμένου αυτή να εισαχθεί στο χρηματιστήριο και δυστυχώς να διακοπεί βίαια η διαδικασία μιας απόλυτα κοινωφελούς λειτουργίας, στο όνομα της «ελεύθερης αγοράς», δηλαδή της κερδοσκοπίας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.