Χρονικό πολιτισμικής δράσης – Μια επιστολή της Νάντιας Βαλαβάνη

// Αθήνα, 5/1/2019 //

Θεωρώ ιδιαίτερα προνομιούχο τον εαυτό μου που, για τρίτη φορά από τότε που η Ελλάδα διάβηκε το κατώφλι της σκοτεινής εποχής των μνημονίων, της περιορισμένης κυριαρχίας και της ενισχυμένης επιτήρησης, βρίσκομαι να «συστεγάζομαι» μαζί σας και μαζί με πολλές φίλες και φίλους σ’ ένα εγχείρημα αντίστασης στον κυρίαρχο σκοταδισμό μέσα απ’ τους δρόμους της τέχνης και του πολιτισμού –πάντα απροσδόκητους –, για το οποίο και πάλι εσείς οι δύο πήρατε την πρωτοβουλία.

Όπως ξέρετε, η πρώτη φορά ήταν το 2010, όταν συστήσαμε τους «Καλλιτέχνες ενάντια στο μνημόνιο». (Ξέραμε ότι το μνημονιακό καθεστώς δεν προοριζόταν να κρατήσει δύο χρόνια, όπως επισήμως μας διαβεβαίωναν, αλλά τουλάχιστον «μισή γενιά», σύμφωνα με τη ρήση του Ιταλού συμβούλου του τότε πρωθυπουργού, Γιώργου Παπανδρέου, δεν υπολογίζαμε, ωστόσο, τότε ακόμα ότι θ’ ακολουθούσαν άλλα δύο μνημόνια. Ούτε ότι η τελευταία κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ θα έβαζε επιπλέον την υπογραφή της, δεσμεύοντας ανθρώπους και χώρα σ’ ένα μεταμνημονιακό μνημονιακό καθεστώς διάρκειας μέχρι το 2060…). Ήταν μια ανοιχτή και περιφερόμενη συγκέντρωση, κυρίως, καλλιτεχνών που μοιράζονταν αν όχι ακριβώς τα ίδια πιστεύω, ωστόσο οπωσδήποτε αυθόρμητες παραστάσεις διαμαρτυρίας στους δρόμους και σε πλατείες και ομηρικές συζητήσεις σε σπίτια ερευνώντας με αγωνία το ρόλο των ανθρώπων που τόσο συμβατικά χαρακτηρίζονται «των γραμμάτων και των τεχνών», για να υπάρξει λαϊκή έγερση σε μια πρωτόγνωρη κατάσταση. Ακόμα θυμάμαι τα τετράδια της Κάτιας Γ., που ξετρύπωνε σε κάθε συνάντησή μας, γεμάτα προσωπικές ερωτήσεις που έθετε σε καθολική συζήτηση. Όχι μόνο για θέματα τέχνης και πολιτισμού, αλλά και με απλά ερωτήματα πολιτικής οικονομίας, καθώς η τελευταία είχε εισβάλει βίαια στην καθημερινή μας ζωή: Τι είναι η χρεοκοπία ενός κράτους; Πώς συντάσσεται ο κρατικός προϋπολογισμός; Τι σημαίνει στάση πληρωμών; Πώς μπορεί να γίνει διαγραφή χρέους; Και, προπαντός, τι ρόλο καλούνται να παίξουν οι διανοούμενοι κι οι καλλιτέχνες ώστε να δυναμώσει η λαϊκή αντίσταση; [Ελπίζω να έχεις κρατήσει τα τετράδια με τις ατέλειωτες σειρές ερωτημάτων, Κάτια. Κάποτε, όταν μελλοντικές γενιές (ελπίζω) απελευθερωμένες από τα διλήμματα που γεννά ο καπιταλισμός, πολύ περισσότερο βίαια την περίοδο της νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσής του, δεν θα είναι σε θέση να καταλάβουν ή να πιστέψουν τι πέρασε ο τόπος και τι έγινε με τη ζωή των ανθρώπων, η θέση των τετραδίων σου θα είναι σε κάποιο μουσείο ιστορίας. Για να διαβάζουν οι νέοι άνθρωποι τις ερωτήσεις μιας, στα δικά τους μάτια, (και πάλι ελπίζω) εξαιρετικά περίεργης και μάλλον ακατανόητης περιόδου και να μας οικτίρουν, απορώντας με τον παραλογισμό μας, με ό,τι μας απασχολούσε και με όσα καταπιανόμασταν τότε.]

Οι «Καλλιτέχνες ενάντια στο μνημόνιο» συγχωνεύτηκαν με το κύμα των καλλιτεχνών που άρχισαν να συρρέουν, στήνοντας αυτοσχέδιες προσωπικές ή συλλογικές συναυλίες και παραστάσεις στην Πλατεία Συντάγματος κατά τη διάρκεια του δίμηνου «κινήματος των πλατειών». Το φθινόπωρο που ακολούθησε την καταστολή του, πριν απ’ την οποία είχε προλάβει να κυκλοφορήσει το «μανιφέστο-έκκληση» για το ρόλο των καλλιτεχνών και διανοούμενων που είχε συντάξει ο Κυριάκος, και περισσότερο προς το τέλος πια του 2011, άρχισε ο νέος κύκλος συζήτησης που κατέληξε στο δεύτερο εγχείρημα, στην κίνηση διανοούμενων και καλλιτεχνών «Μαζί ενάντια στη βαρβαρότητα». Ήταν πιο ώριμες καλλιτεχνικά και κινηματικά αυτές οι συναντήσεις μας, στις οποίες συμμετείχαν πολλές και πολλοί  περισσότεροι απ’ ό,τι το 2010, με αποτέλεσμα να εγκαταλείψουμε τα σπίτια και να συγκεντρωνόμαστε πια σταθερά για συζήτηση στη φιλόξενη αν κι ερειπωμένη (πρώην μπουάτ, με ιστορικό ρόλο στη δικτατορία) «Λήδρα», που ανήκε πλέον στο Πάντειο. Κορυφαία δράση αυτών των συναντήσεων αποτέλεσε η διαδήλωση διανοούμενων και καλλιτεχνών επί μισή ώρα στην Ακρόπολη, αφού κρεμάσαμε πανό μ’ ένα τεράστιο «ΟΧΙ 1940/2011» στα τείχη της, την ώρα των παρελάσεων της 28ης Οκτωβρίου. Ενώ η «νέα» κατεύθυνση, λιγότερο ακτιβιστική και περισσότερο καλλιτεχνική, να προσπαθήσουμε να φέρουμε εκδηλώσεις τις τέχνης στις εργατογειτονιές της πρωτεύουσας ξεκίνησε (και δυστυχώς τερματίστηκε) με τη μουσική παράσταση με θέμα την εργατική τάξη και τους αγώνες της το Μεσοπόλεμο, με τραγούδια του Άισλερ σε στίχους του Μπρεχτ στο δημαρχείο Περάματος, που οργανώσαμε τον παγωμένο Γενάρη του 2012, σε συνεννόηση με σωματεία της Ζώνης. Ήταν μια εποχή επιστροφής και υιοθεσίας του συνθήματος των εξαθλιωμένων αμερικανίδων εργατριών στη μεγάλη απεργία των κλωστοϋφαντουργών στο Λόρενς της Μασαχουσέτης έναν αιώνα πριν, που διακήρυσσαν ότι δεν πάλευαν μόνο για αξιοπρεπή ζωή, αλλά διεκδικούσαν κι ήθελαν δική τους όλη τη ζωή, μαζί και όλη την απόλαυση και τη χαρά της: «Ψωμί και τριαντάφυλλα!».

Η κήρυξη πρόωρων εκλογών το 2012, μέσα απ’ τις οποίες ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε ένα τεράστιο άλμα, καθώς αναδείχτηκε σε αξιωματική αντιπολίτευση, πρακτικά διέλυσε αυτή τη δεύτερη πρωτοβουλία ανθρώπων που ανήκαν σε όλα τα ρεύματα της αριστεράς, αλλά στην πλειοψηφία τους στήριξαν την πάλη μέσα κι έξω από το κοινοβούλιο και στη συνέχεια τον ιστορικό σχηματισμό της πρώτης κυβέρνησης, όπως όλοι πιστεύαμε τότε, της Αριστεράς στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Για να μάθουμε βέβαια, από την ίδια μας την πικρή πείρα, στο δεύτερο μισό του 2015 ότι αριστερή είναι μια κυβέρνηση όχι όταν αποτελείται από αριστερούς, αλλά όταν ακολουθεί αριστερή πολιτική, δηλαδή ανατροπής και χειραφέτησης από το μνημονιακό ζυγό και αναστήλωσης της ζωής των ανθρώπων και του τόπου.

Ανάμεσα στο πρώτο και στο δεύτερο εγχείρημά μας, μεσολάβησαν ελάχιστοι μήνες. Ανάμεσα στο δεύτερο και στο παρόν, τρίτο εγχείρημα, μεσολάβησε μια εξαετία. Οι περισσότεροι από αυτούς που συμπορευτήκαμε στα δυο προηγούμενα εγχειρήματα δεν είναι σήμερα εδώ μαζί μας. Άλλοι έμειναν να στηρίζουν, περισσότερο ή λιγότερο κριτικά, το ΣΥΡΙΖΑ και μια μνημονιακή κυβέρνηση, άλλοι «πήγαν σπίτι» και συγκεντρώθηκαν στην πάλη για την επιβίωση ή, στην καλύτερη περίπτωση, στην ατομική καλλιτεχνική δημιουργία, πεισμένοι ότι δεν υπάρχει οποιαδήποτε προοπτική πραγματικής αλλαγής. Αυτό, χωρίς ν’ αποδεχθεί κανείς το αναπόφευκτο ή και το οριστικό αυτής της εξέλιξης, μπορεί να βιωθεί μόνο ως μια μεγάλη απώλεια. Ταυτόχρονα όμως κάτι κερδήθηκε: Σε γενικές γραμμές, είναι ένας νεώτερος κόσμος αυτός, που κατά το μεγαλύτερο βαθμό σήμερα, περιβάλλει και παίρνει την ευθύνη για υλοποίηση του εγχειρήματος δημιουργίας ενός ιστολογίου που φιλοδοξεί να γίνει ένα ελεύθερο βήμα συζήτησης, αλλά και προβολής της ατομικής και συλλογικής δημιουργίας, αυτή την πιο δύσκολη απ’ όλες τις φάσεις της περιόδου που άνοιξε το 2009-2010. Χαρτογράφοι, ο καθένας ατομικά κι όλοι μαζί συλλογικά, μιας αχαρτογράφητης πολιτισμικά και πολιτικά terra incognita. Αυτές και αυτοί οι νεώτεροι συνοδοιπόροι θα εξασφαλίσουν το μέλλον και την εξέλιξη αυτού του εγχειρήματος, αν καταφέρουμε να υπάρξει.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.