Γιατί δολοφονείται ο ποιητής που υπάρχει σε κάθε παιδί;

// του Hervé Hubert//

Δεν υπάρχει ψυχική νόσος. Υπάρχει μόνο ένα ανθρώπινο πάσχειν μέσα στο κοινωνικό, που προβληματίζει το νου μας χωρίς αυτός να το γνωρίζει. Αυτό είναι το αξίωμα που προτείνω να αξιοποιήσουμε ως εργαλείο μέσα στον ψυχιατρικό, τον ψυχαναλυτικό και ευρύτερα τον ανθρώπινο κόσμο.

Η εμπειρία μου σχετικά με τις ανθρώπινες συναντήσεις με κάνει να πιστεύω ότι αυτό το πάσχειν γεννιέται στα πρώτα παιδικά χρόνια. Ακόμη και αν το infans (βρέφος) δεν μιλά, μαρτυρεί ένα πάσχειν και άρα ένα πάθος. Η γαλλική λέξη passion προέρχεται από το λατινικό ρήμα pâtir, που σημαίνει πάσχειν. Ποιο είναι το πεπρωμένο αυτού του παιδιού; Κανείς δεν μπορεί να το γνωρίζει, διότι δεν υφίσταται φιλοσοφία της Ιστορίας.

Αυτό που μπορεί να γίνει γνωστό στην ανθρώπινη εμπειρία είναι πως το infans διασαλεύει τη νοητική εκλογίκευση, διασαλεύει την καθεστηκυία τάξη στις σχέσεις του ζεύγους, της οικογένειας, του παιδότοπου, του σχολείου. Το in-fans είναι αυτό το οποίο δεν μιλά και το γεγονός αυτό του παρέχει μια τεράστια ισχύ και το αντίθετό της, την απειλή: απειλή για την τάξη του ζεύγους, της οικογένειας, απειλή που εμφανίζεται επίσης αντεστραμμένη στην φαντασίωση του θανάτου, του φόνου του. Όπως και κάθε άλλο ανθρώπινο ον, έμαθα πολύ γρήγορα ότι το να πιστεύουμε πως η πρακτική της ομιλίας θα έλυνε τις συγκρούσεις θα ήταν μια αυταπάτη. Η δράση, η πράξη, το πράττειν υπερτερούν. Το infans μάς διδάσκει ότι το ενορμησιακό του σώμα παίρνει στον κόσμο του το πάνω χέρι και εν συνεχεία ότι η μορφή/εικόνα του, αναγνωρισμένη στον καθρέφτη του ομοίου του, απαλλάσσει την ποίησή του από την ανάγκη να πει κάτι.

Αυτή είναι μια θεμελιώδης εμπειρία για όποιον γίνεται παιδί. Οι οπές του σώματος από όπου διέρχονται ο αέρας, η τροφή, τα κόπρανα, τα ούρα, η φωνή, ο ήχος, βρίσκουν μιαν άλλη κοινωνικοποίηση, εκλογίκευση. Το κοινωνικό γεγονός του λέγειν, συνδέθηκε με τις αισθήσεις του σώματος μέσα από την εικόνα και είναι μέσα από την σχέση του με τον όμοιό του που το παιδί αναφέρεται στον εαυτό του ως παιδί. Και είναι έτσι που εξελίσσεται το ποιητικό δυναμικό του. Η ποίηση είναι δημιουργία, κατασκευή, τεύξις, που το θεμέλιό της περνά μέσα από τη φωνή, ένα λέγειν δια της φωνής. Από αυτό το μέρος εκκινεί το πάθος. Μέσα στο πάθος βρισκόμαστε σε μια σχέση με τη διασάλευση, τον αποπροσανατολισμό. Το πάθος αναποδογυρίζει, ανατρέπει. Το γεγονός του υφίστασθαι, του πάσχειν, του βιώνειν, μετατρέπει την παθητικότητα σε δραστηριότητα. «Το ανθρώπινο πάσχειν- ανθρώπινα κατανοημένο- συνιστά μια ηδονή του εαυτού του ανθρώπου», γράφει ο Μαρξ στα Παρισινά χειρόγραφα του 1844. Οι σχέσεις με το βλέμμα, την εικόνα, με την φωνή αναφλέγονται. Το ηχητικό αντικείμενο γίνεται μουσικό, το σκοπικό αντικείμενο μεταμορφώνεται σε φωτογραφία, η σωματική χειρονομία γίνεται εικαστική. Το πάθος ανατρέπει το δεσμωτήριο των εκλογικεύσεων «ωθώντας μας να δώσουμε στο λογικό περιπλανώμενα φτερά», για να ξαναπούμε στους στίχους του Πωλ Ελυάρ.

Αυτό δεν είναι εύκολα ανεκτό και αυτή η μισαλλοδοξία ξεκινά από τον τρόπο με τον οποίο απορρίπτεται η ποίηση που γεννά το παιδί με το πάθος του. Η παιδική αυτή ποίηση έχει την λάμψη του μύθου, θάμβος, ανακάλυψη, εύρεση και την ξαναβρίσκω επίσης κρυμμένη σε αυτό που είναι κάποιες φορές ένα απλό μπλοκάρισμα του πάσχοντος δυναμικού ενός παιδιού, που μπορεί να πάρει την μορφή μιας νοητικής κατηγορίας, μιας ψυχικής νόσου, σύμφωνα με την πατριαρχική τάξη που μας κυβερνά.

Αυτή η ποίηση του παιδιού συγκροτεί μια σχέση με την γνώση και αυτό είναι το πιο δραματικό στοιχείο της ανθρωπότητας σήμερα. Η εξέλιξη των ανθρωπίνων γνώσεων επιτρέπει να φανταστούμε άπειρες δυνατότητες δημιουργιών, ανάπτυξης των ανθρωπίνων δυνάμεων που να ικανοποιούν τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ανθρώπων στα πλαίσια μιας συλλογικής ηθικής. Πώς όμως οι ζωτικές αυτές ανάγκες θα ικανοποιηθούν αν οι λογικές των μαζικών φόνων συνεχίσουν να αναπαράγονται με διάφορες μορφές, εν ονόματι του κέρδους; Η καταστροφή είναι τόσο έντονη που τυφλώνει, η καταθλιπτική σιωπή κάνει τα αυτιά να κουφαίνονται. Μια ζητούμενη επανάσταση είναι μοναδική εναλλακτική στο γενικευμένο φονικό.

Ας ξανάρθουμε στην ποίηση του παιδιού, δημιουργό μιας νέας σκέψης και ενός νέου κόσμου. Άβυσσος χωρίζει το τι θα μπορούσε να είναι και το τι είναι η ζωή ενός παιδιού εν ονόματι της χρησιμοθηρίας. Ας ακούσουμε τα ποιητικά ψελλίσματα ενός παιδιού που ανακαλύπτει και βιώνει κοινωνικά τις ευρέσεις του. Δεν βλέπω την ποίηση του παιδιού σαν κάποιο ουτοπικό όραμα μιας ειδυλλιακής παιδικής ηλικίας. Αντιθέτως, επιμένω να υπογραμμίζω ότι η ποιητική στιγμή του είναι ανάδυση μιας νέας κοινωνικής σχέσης για τον εαυτό του και τους άλλους που το περιβάλλουν και ότι πρέπει να παραγάγει το δικαίωμα στην διαφορά.

Καταλαβαίνω την ποίηση αυτή του παιδιού όπως την διατύπωσε ο ψυχίατρος Lysien Bonnafé το 1977, σε εποχές που η αλλαγή του κόσμου έμοιαζε κοντά. Υπογραμμίζοντας την εντυπωσιακή απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στις δυνατότητες που έχει ο λαός να φροντίσει την ζωή του και σε ό,τι αυτή θα μπορούσε να είναι, γράφει. «Για να εκτιμήσουμε την απόσταση αυτή, χρειάζεται και αρκεί να κοιτάξουμε και να ακούσουμε αυτόν που η κοινωνία μας προορίζει για την μοίρα του δολοφονημένου ποιητή: Το παιδί». Γιατί δολοφονείται ο ποιητής που υπάρχει σε κάθε παιδί; (Και σαν αναπάντητο υστερόγραφο: Ποιες άλλες, πέρα από τον έλεγχο των μέσων παραγωγής και το ριζικό αναπροσανατολισμό του τρόπου παραγωγής, ποια είναι η αλλαγή πολιτισμικής πολιτικής που θα απέτρεπε την δολοφονία των ποιητών και θα επέτρεπε την άνθησή τους);

Απόδοση στα ελληνικά: Γιάγκος Ανδρεάδης 

 

Hervé Hubert είναι ψυχίατρος και ψυχαναλυτής στο Παρίσι και πρόεδρος των Πρακτικών Εργαστηρίων Κοινωνικής Ψυχανάλυσης, που βασισμένη και στον Μαρξ επιχειρεί τη σύνδεση του ατομικού και του κοινωνικού στοιχείου. Το ψυχαναλυτικό κέντρο που διευθύνει δέχεται μεταξύ άλλων μετανάστες, εξυπηρετώντας τους σε δέκα γλώσσες καθώς και διεμφυλικά άτομα.  Έχει, μαζί με τον Γιάγκο Ανδρεάδη, γράψει στα γαλλικά το έργο Αρτώ/Ριβιέρ επικεντρωμένο στη σχέση του Eλληνογάλλου δημιουργού με την τρέλα και την ψυχιατρική. Μιλώντας μας πρόσφατα για το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων σημειώνει: «Αισθάνομαι πως υπάρχει μια νέα συνειδητοποίηση του κοινωνικού στοιχείου, ενώ παράλληλα το κοινοβουλευτικό σύστημα απογυμνώνεται από το κύρος του. Ένα προσωπείο μοιάζει να καταρρέει διότι αδυνατεί να λειτουργήσει, ενώ εμφανίζεται η βούληση για μια δημιουργία που θα αναδυθεί από μια διαφορετική βάση. Αν κάτι τέτοιο συμβεί τότε μια άλλη εικόνα και μια άλλη αισθητική μπορεί να αναδυθεί. Για την ώρα ωστόσο, το κίνημα είναι πολύμορφο και δεν υπάρχει ένας σαφής πολιτικός προσανατολισμός».

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.